सोलापूर विधानपरिषद निवडणूक : मोहिते-पाटील फॅक्टर विरुद्ध भाजपचे इलेक्शन मॅनेजमेंट

सोलापूर विधानपरिषद निवडणूक : चुरशीच्या लढतीत स्थानिक अस्मिता विरुद्ध सत्तेची ताकद

सोलापूर जिल्ह्यातील विधानपरिषद निवडणूक यंदा केवळ एका जागेसाठीची निवडणूक राहिलेली नाही. या निवडणुकीने आता स्थानिक राजकारण, गट-तट, जुने राजकीय ऋणानुबंध, नाराज नेते आणि सत्ताधारी पक्षाच्या व्यवस्थापन कौशल्याची मोठी परीक्षा निर्माण केली आहे. त्यामुळे संपूर्ण राज्याचे लक्ष सध्या सोलापूरकडे लागले आहे.

राजकीय जाणकारांच्या मते, २०१५ मध्ये ज्या प्रकारे सर्व अंदाज फोल ठरवत प्रशांत परिचारक यांनी विजय मिळवला होता, त्याच धर्तीवर यंदाची निवडणूकही अनेक अनपेक्षित घडामोडींना जन्म देऊ शकते.

मोहिते-पाटील फॅक्टर ठरतोय निर्णायक

सोलापूर जिल्ह्यातील राजकारणात अकलूजच्या मोहिते-पाटील घराण्याचा प्रभाव आजही मोठ्या प्रमाणात कायम आहे. लोकसभा निवडणुकीपासून ते स्थानिक स्वराज्य संस्थांपर्यंत या घराण्याचा प्रभाव दिसून येतो. महाविकास आघाडीचे उमेदवार वसंतराव देशमुख यांना मोहिते-पाटील गटाचे मिळत असलेले समर्थन ही भाजपसाठी सर्वात मोठी चिंता मानली जात आहे.

विशेषतः माळशिरस, माढा, करमाळा आणि मोहोळ या तालुक्यांमध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरद पवार गट) मजबूत स्थितीत आहे. या भागातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांवरील प्रभावामुळे देशमुख यांना मोठी आघाडी मिळू शकते, अशी चर्चा राजकीय वर्तुळात आहे.

‘परिचारक पॅटर्न’ची पुन्हा चर्चा

२०१५ मधील विधानपरिषद निवडणूक आजही सोलापूरच्या राजकारणात अभ्यासाचा विषय मानली जाते. त्यावेळी अधिकृत आकडेवारी आणि राजकीय अंदाज वेगळे असताना प्रत्यक्ष मतदानात प्रशांत परिचारक यांच्या बाजूने मोठ्या प्रमाणात क्रॉस व्होटिंग झाल्याचे चित्र पाहायला मिळाले होते.

यंदा वसंतराव देशमुख यांना मिळत असलेले विविध गटांचे पाठबळ पाहता ‘परिचारक पॅटर्न’ची पुनरावृत्ती होऊ शकते, अशी चर्चा सुरू आहे. विशेषतः स्थानिक पातळीवरील राजकीय संबंध आणि वैयक्तिक समीकरणे या निवडणुकीत महत्त्वाची ठरणार असल्याचे संकेत मिळत आहेत.

भाजपसमोरील सर्वात मोठे आव्हान – अंतर्गत नाराजी

महायुतीकडे संख्याबळ असले तरी भाजपसमोरची खरी समस्या विरोधक नसून अंतर्गत नाराजी असल्याचे चित्र आहे. निवडणुकीची संपूर्ण धुरा पालकमंत्री जयकुमार गोरे यांच्या खांद्यावर आहे. मात्र जिल्ह्यातील काही स्थानिक नेत्यांमध्ये त्यांच्या कार्यपद्धतीबाबत नाराजी असल्याच्या चर्चा सुरू आहेत.

अनेकांना निर्णय प्रक्रियेत स्थान मिळत नसल्याची भावना असून, स्थानिक नेतृत्व दुय्यम ठरत असल्याचे काही नेत्यांचे मत आहे. सोलापूरच्या राजकारणात स्थानिक अस्मितेला मोठे महत्त्व असल्यामुळे हा मुद्दा निवडणुकीत परिणामकारक ठरू शकतो.

परिचारक गटाची भूमिका महत्त्वाची

पंढरपूर परिसरात परिचारक गटाचा प्रभाव अजूनही लक्षणीय आहे. महाविकास आघाडीचे उमेदवार वसंतराव देशमुख यांचे या गटाशी जुने संबंध असल्याचे बोलले जाते. त्यामुळे मतदानाच्या वेळी परिचारक गटाची भूमिका कोणती राहते, यावर निवडणुकीचे चित्र मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहू शकते.

राजकीय निरीक्षकांच्या मते, परिचारक गटाने तटस्थ भूमिका घेतली तरी त्याचा फटका भाजपला बसू शकतो.

सांगोला पॅटर्न : शहाजी बापू पाटील

सांगोल्यातील राजकीय समीकरणेही या निवडणुकीत चर्चेचा विषय ठरत आहेत. नगरपरिषद निवडणुकीदरम्यान झालेल्या काही राजकीय घडामोडींमुळे शिवसेना शिंदे गटाचे आमदार शहाजी बापू पाटील नाराज असल्याच्या चर्चा आहेत.

राजकारणात नाराजीचे रूपांतर मतदानाच्या वेळी निर्णायक ठरू शकते. त्यामुळे सांगोल्यातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील मतदारांची भूमिका भाजपसाठी महत्त्वाची ठरणार आहे.

अक्कलकोट पॅटर्नमुळे वाढली चिंता

अक्कलकोटमध्ये भाजप आमदार सचिन कल्याण शेट्टी आणि शिवसेना नेते सिद्धाराम म्हेत्रे यांच्यातील स्थानिक राजकीय संघर्षही चर्चेचा विषय आहे. पालकमंत्र्यांचे समर्थन एका गटाकडे झुकल्याची भावना काही ठिकाणी व्यक्त होत असल्याने नाराज घटक मतदानाच्या वेळी वेगळी भूमिका घेऊ शकतात.

यामुळे अक्कलकोटमधील हक्काची मते टिकवणे हे भाजपपुढील मोठे आव्हान बनले आहे.

बार्शीमध्ये दिलीप सोपल यांचा प्रभाव

बार्शी तालुक्यात उद्धव ठाकरे गटाचे नेते दिलीप सोपल यांचे स्थानिक स्वराज्य संस्थांवर मजबूत वर्चस्व असल्याचे मानले जाते. त्यामुळे बार्शीतील मतांची दिशा महाविकास आघाडीच्या बाजूने झुकल्यास भाजपसाठी अडचणी वाढू शकतात.

मोहिते-पाटील, सोपल आणि विविध नाराज गट यांची संभाव्य एकजूट महाविकास आघाडीसाठी मोठी ताकद ठरू शकते.

निवडणुकीचा खरा मुद्दा : स्थानिक स्वाभिमान

या निवडणुकीची सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे ही लढत आता फक्त पक्षीय राहिलेली नाही. अनेक ठिकाणी ती स्थानिक नेतृत्व विरुद्ध बाह्य नियंत्रण, स्वाभिमान विरुद्ध सत्तेची ताकद आणि जुने राजकीय संबंध विरुद्ध अधिकृत पक्ष आदेश अशा स्वरूपात पाहिली जात आहे.

म्हणूनच ही निवडणूक पारंपरिक आकडेमोडीच्या पलीकडे गेली असून प्रत्येक मतामागे स्वतंत्र राजकीय गणित कार्यरत असल्याचे दिसून येत आहे.

निष्कर्ष

सोलापूर विधानपरिषद निवडणूक ही यंदा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक चर्चेची आणि अनिश्चितता असलेली निवडणूक ठरत आहे. एका बाजूला भाजपचे संघटन, सत्ता आणि इलेक्शन मॅनेजमेंट आहे, तर दुसऱ्या बाजूला मोहिते-पाटील, सोपल, परिचारक आणि विविध नाराज गटांच्या बळावर उभी असलेली महाविकास आघाडी आहे.

अंतिम निकाल काहीही लागला तरी या निवडणुकीने एक गोष्ट स्पष्ट केली आहे — सोलापूरच्या राजकारणात स्थानिक समीकरणे, वैयक्तिक संबंध आणि स्वाभिमानाचे राजकारण आजही पक्षीय गणितांपेक्षा अधिक प्रभावी ठरू शकते.

टीप: हा लेख उपलब्ध राजकीय चर्चांवर, स्थानिक पातळीवरील घडामोडींवर आणि विविध राजकीय विश्लेषणांवर आधारित आहे. प्रत्यक्ष निकाल मतदान आणि मतमोजणीनंतरच स्पष्ट होईल.