पनीर, रबडी, बासुंदी अचानक गायब; ग्राहकांच्या मनात संशयाची पाल चुकचुकली

पनीर गायब, ग्राहक हैराण! शॉर्टेज की भेसळ व्यवसायावर पडलेली टाच?

[इन महाराष्ट्र न्यूज-संपादक दत्ता नाईकनवरे ]

पनीरचा शॉर्टेज की भेसळीवरची कारवाई? ग्राहकांच्या मनात वाढतोय संशय

आज परिस्थिती अशी आहे की, मेन्यूकार्डमध्ये पनीरचे पदार्थ दिसत असले तरी ते मिळतील याची खात्री राहिलेली नाही. त्यामुळे प्रश्न फक्त पनीरच्या शॉर्टेजचा नाही, तर ग्राहकांच्या मनात निर्माण झालेल्या विश्वासाच्या तुटवड्याचाही आहे.

अलीकडच्या काही दिवसांत राज्यातील अनेक शहरांमध्ये आणि तालुक्यांमध्ये एक वेगळीच चर्चा रंगताना दिसत आहे. हॉटेलमध्ये जेवायला गेल्यानंतर ग्राहकांनी पनीरचे पदार्थ मागितले तर अनेक ठिकाणी एकच उत्तर मिळत आहे–”पनीरचा शॉर्टेज आहे.” पनीर चिल्ली, कढई पनीर, पनीर मसाला, पनीर तडका यांसारखे लोकप्रिय पदार्थ मेन्यूकार्डवर असले तरी प्रत्यक्षात उपलब्ध नसल्याचे सांगितले जात आहे.

मात्र हा प्रश्न केवळ पनीरपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. काही ठिकाणी मसाला दूध, रबडी, बासुंदी आणि दुग्धजन्य पदार्थांशी संबंधित इतर खाद्यपदार्थही अचानक बाजारातून कमी झाल्याचे दिसून येत आहे. त्यामुळे हा निव्वळ पुरवठ्याचा प्रश्न आहे की त्यामागे आणखी काही कारण आहे, याबाबत ग्राहकांमध्ये चर्चा सुरू झाली आहे.

कारवाईनंतर बदललेले चित्र

अन्न व औषध प्रशासनाने गेल्या काही महिन्यांपासून भेसळयुक्त अन्नपदार्थांविरोधात मोहीम अधिक तीव्र केली आहे. राज्यभरात बोगस पनीर, कृत्रिम दूध, भेसळयुक्त खवा आणि इतर दुग्धजन्य पदार्थांवर कारवाया करण्यात आल्या. विविध ठिकाणी नमुने तपासले गेले, साठे जप्त करण्यात आले आणि अनेक उत्पादक व विक्रेत्यांवर कारवाई करण्यात आली.

याच काळात बाजारात पनीर आणि काही दुग्धजन्य पदार्थांचा पुरवठा कमी झाल्याचे चित्र दिसू लागले. त्यामुळे ग्राहकांच्या मनात संशय निर्माण होणे स्वाभाविक मानले जात आहे.

खरे पनीर बनवणे महागडे

खरे पनीर तयार करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात दर्जेदार दूध आवश्यक असते. दुधाचे वाढते दर, उत्पादन खर्च आणि वाहतूक खर्च यामुळे पनीरची किंमत तुलनेने जास्त असणे अपेक्षित आहे.

परंतु काही ठिकाणी अतिशय कमी दरात पनीर उपलब्ध होत असल्याच्या चर्चा यापूर्वीही होत होत्या. त्यामुळे कमी किमतीत विकल्या जाणाऱ्या पनीरच्या गुणवत्तेबाबत वेळोवेळी प्रश्न उपस्थित केले गेले. कारवाई सुरू झाल्यानंतर अशा स्वस्त पनीरचा पुरवठा कमी झाला असल्यास त्यामागील कारणांचा शोध घेणे आवश्यक ठरते.

ग्राहकांच्या आरोग्याशी संबंधित गंभीर प्रश्न

भेसळयुक्त पदार्थांचा प्रश्न हा केवळ चवीचा किंवा आर्थिक फसवणुकीचा नाही, तर तो थेट सार्वजनिक आरोग्याशी संबंधित आहे. ग्राहक पैसे देऊन पौष्टिक आणि सुरक्षित अन्नपदार्थ खात असल्याचा विश्वास ठेवतो. मात्र त्या पदार्थामध्ये कोणते घटक वापरण्यात आले आहेत, ते कितपत सुरक्षित आहेत, याची माहिती त्याला नसते.

भेसळयुक्त पनीर, कृत्रिम दूध किंवा निकृष्ट दर्जाचे दुग्धजन्य पदार्थ दीर्घकालीन आरोग्यविषयक समस्या निर्माण करू शकतात. त्यामुळे अन्न व औषध प्रशासनाची कारवाई ही केवळ कायदेशीर मोहीम नसून ग्राहकांच्या आरोग्याचे संरक्षण करण्याचा महत्त्वाचा प्रयत्न आहे.

सर्वांनाच दोषी ठरवणे योग्य नाही

याचबरोबर एक गोष्ट स्पष्टपणे लक्षात घेणे आवश्यक आहे की, प्रत्येक हॉटेल, प्रत्येक डेअरी किंवा प्रत्येक विक्रेता भेसळ करतो असे म्हणणे चुकीचे ठरेल. अनेक व्यावसायिक शुद्ध आणि दर्जेदार पदार्थ ग्राहकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी प्रामाणिकपणे काम करत आहेत. वाढलेल्या खर्चातही गुणवत्तेची तडजोड न करता व्यवसाय करणारे अनेक उद्योजक बाजारात आहेत.

मात्र कारवाई सुरू होताच काही पदार्थ अचानक गायब होणे आणि काही व्यावसायिकांनी विक्री थांबवणे यामुळे निर्माण झालेला संशय दुर्लक्षित करता येणार नाही.

ग्राहकांनी सजग राहण्याची गरज

सध्याच्या परिस्थितीत ग्राहकांनीही अधिक जागरूक होण्याची आवश्यकता आहे. खाद्यपदार्थांचा दर्जा, त्यांचे स्रोत आणि विक्रेत्यांची विश्वासार्हता याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. तसेच संबंधित विभागांनीही नियमित तपासणी करून पारदर्शकता राखणे आवश्यक आहे.

पुढील काही दिवसांत या परिस्थितीमागील नेमकी कारणे अधिक स्पष्ट होतील. मात्र सध्या तरी एक गोष्ट निश्चित आहे – मेन्यूकार्डमधून पनीर गायब होण्यापेक्षा ग्राहकांच्या मनात निर्माण झालेला संशय अधिक मोठा ठरत आहे.

ग्राहकांनी काय करावे?

• अती स्वस्त पनीर किंवा दुग्धजन्य पदार्थांबाबत सावध राहावे.
• परवानाधारक हॉटेल व विक्रेत्यांकडूनच खरेदी करावी.
• पदार्थाच्या गुणवत्तेबाबत शंका असल्यास अन्न व औषध प्रशासनाकडे तक्रार करावी.
• खाद्यपदार्थांच्या बिलाची प्रत जतन करून ठेवावी.

विशेष :
हा विषय सध्या राज्यभर चर्चेचा असून अन्न व औषध प्रशासनाच्या कारवायांनंतर बाजारपेठेत झालेल्या बदलांचा निष्पक्ष आढावा घेणारा आहे. कोणत्याही विशिष्ट व्यावसायिकावर आरोप न करता ग्राहकांच्या मनात निर्माण झालेल्या प्रश्नांना वाचा फोडणे हेच या लेखाचे उद्दिष्ट आहे.